Činjenice o Beogradu
Ukratko:
„Nebo je nad Beogradom prostrano i visoko, promenljivo a uvek lepo; i za zimskih vedrina sa njihovom studenom raskoši; i za letnjih oluja kada se celo pretvori u jedan jedini tmurni oblak koji, gonjen ludim vetrom, nosi kišu pomešanu s prašinom panonske ravnice; i u proleće kad izgleda da cvate i ono, uporedo sa zemljom; i u jesen kad oteža od jesenjih zvezda u rojevima. Uvek lepo i bogato, kao naknada ovoj čudnoj varoši za sve ono čega u njoj nema i uteha zbog svega što ne bi trebalo da bude.
Ali najveći raskoš toga neba nad Beogradom, to su sunčevi zalasci. U jesen i u leto oni su prostrani i jarki kao pustinjske vizije, a zimi prigušeni tmastim oblacima i rujnim maglama. A u svako doba godine vrlo su česti dani kad se oganj toga sunca koje zalazi u ravnici, među rekama pod Beogradom, odbije čak gore u visokoj kupoli neba, i tu se prelomi i prospe kao crven sjaj po razasutoj varoši. Tada sunčano rumenilo oboji za trenutak i najzabačenije uglove Beograda i odblesne u prozorima i onih kuća koje inače slabo obasjava.”
O Beogradu: Ivo Andrić, srpski nobelovac
Geografski položaj
- 44°49’14” severne geografske širine
- 20°27’44” istočne geografske dužine
- nadmorska visina 116,75 m.
Dunav i Sava
Po dužini (2850 km) i razgranatosti sliva (120 pritoka) Dunav je jedna od većih svetskih reka, a u Evropi druga posle Volge. Dunav kroz Srbiju protiče sa svojih 588 km, plovan je celim tokom i predstavlja prirodnu vezu sa Nemačkom, Austrijom, Mađarskom, Rumunijom i Bugarskom. Područjem Beograda, Dunav protiče u dužini od 60 km, od Starih Banovaca do Grocke.
Reka Sava, duga 945 km, područjem Beograda protiče u dužini od 30 km, uzvodno od Obrenovca do Ušća. Svih 207 km toka kroz Srbiju ima perspektivu da dobije status međunarodnog plovnog puta zadovoljavajuće kategorije, i tako poveže Sloveniju, Hrvatsku, Bosnu i Hercegovinu, Republiku Srpsku i Srbiju. Ušće Save u Dunav, ispod Kalemegdana nalazi se na nadmorskoj visini od 68 m.Veliko ratno ostrvo
Nalazi se na samom ušću Save u Dunav i od davnina je predstavljalo značajnu vojno-stratešku tačku osvajanja ili odbrane Beograda. Tako su Turci, prilikom prve opsade Beograda, 1521. godine, sa ovog ostrva napadali Beogradsku tvrđavu. Karađorđevi ustanici, 1806. prilikom oslobađanja Beograda, ostrvo su koristili za vojne potrebe. Slično su činili i austrougarski vojnici prilikom pohoda na Beograd, 1915. godine. Na Velikom ratnom ostrvu danas se nalaze vikendice i bašte zaljubljenika u prirodu, a na gornjem špicu omiljena zemunska plaža Lido. Akvatorija i teritorija Velikog ratnog ostrva su stanište prirodnih retkosti, retkih i ugroženih vrsta ptica, a takođe predeo izuzetnih morfoloških i geoloških tvorevina.
Gradska slava Spasovdan
Istoričari religije i etnolozi se slažu da je Slava, odnosno Krsno ime, čak više srpska, nacionalna, nego verska institucija. U porodični život Srba uvedena je u XIII veku.
Od kada je despot Stefan Lazarević 1403. godine dao Beogradu status prestonice, u čast obnove i napretka, grad je kao svoju slavu uzeo Vaznesenje Gospodnje ‒ Spasovdan. Ova stara zavetna Slava simbolično ukazuje na uzdizanje ‒ vaznesenje Grada iz pepela i neuništivu nadu i veru u budućnost. Ona predstavlja izraz duševne i moralne snage naroda prekaljenog u slavnoj prošlosti, postojanog u sadašnjosti i ponositog pred budućnošću. Pod pritiskom mnogih neprijatelja i velikih društvenih promena, praznovanje gradske Slave je povremeno prekidano, ali i obnavljano, izdržavši tako najtežu probu vrednosti ‒ probu vremena. Praznik Vaznesenja Gospodnjeg, ili kako je u narodu uobičajeno, Spasovdan, jedan je od deset praznika posvećenih Hristu. Vaznesenje spada u pokretne praznike ‒ uvek pada u četvrtak, četrdeset dana posle Vaskrsa, a deset dana pre Duhova. Po hrišćanskom učenju, posle Vaskrsenja, Hristos je boravio na zemlji sa učenicima četrdeset dana, javljajući im se, učeći ih i, naročito, učvršćujući im veru posle Golgote i raspeća. Sam čin Vaznesenja zbio se u Vitaniji, selu na istočnoj padini Maslinove gore, udaljenom dva kilometra od Jerusalima, na putu za Jerihon. Toga dana se završio Hristov boravak na zemlji, radi spasenja i iskupljenja ljudskog roda. Hristos se pred apostolima, blagosiljajući ih, vazneo na nebo i seo sa desne strane Boga Oca. Posle toga se apostolima vratila njihova vera, radost i hrabrost. Koliki su značaj Srbi pridavali ovom prazniku vidi se i po tome što je najveći istorijsko-pravni dokument srpske sredenjovekovne države, čuveni Dušanov zakonik, obnarodovan na Spasovdan 1349. godine, a dopunjen takođe na Spasovdan, 1354. godine. Na proslavi Spasovdana, 1939. godine, grad Beograd je odlikovan najvišim ratnim odlikovanjem ‒ Karađorđevom zvezdom sa mačevima IV stepena. Vredno je pomenuti da je Vaznesenjska crkva, sagrađena kao gradska 1863. godine, sačuvala originalni barjak Uprave grada Beograda. Na barjaku od crvenog brokata sa jedne strane je ikona Vaznesenja Gospodnjeg i, slovima od zlatnih niti, natpis: Opština grada Beograda1938. Sa druge strane je ikona Svete Petke i poruka: Ko krsno ime slavi ‒ onom i pomaže. Iz ove crkve, koja čuva gradsku Slavu, 1992. godine ponovo je krenula litija, kojoj je načalstvovao Njegova svetost Patrijarh Pavle. Litija ima ustaljenu trasu beogradskim ulicama, simbolično zatvarajući krug u dvorištu Vaznesenske crkve. Prvo stajanje, za molitve za zdravlje Beograđana, litija ima kod Terazijske česme (izvor umesto zapisa koji je bio na mestu sadašnje Srpske akademije nauka). Drugo stajanje je kod Saborne crkve, za molitve za poštedu od stradanja, mir i napredak. Treće stajanje, za molitve za pokoj duša svim palim junacima Beograda je u dvorištu Vaznesenske crkve ispred granitnog Krsta. Takođe, interesantno je da grad ima i zaštitnicu, Presvetu Bogorodicu, kojoj je despot Stefan Lazarević posvetio Beograd.Grb i zastava Beograda
Akciju utvrđivanja beogradskog grba pokrenuo je 1931. godine predsednik opštine grada Beograda, gospodin Milan Nešić. Formiran je širi odbor, sastavljen od umetnika, heraldičara, profesora univerziteta, generala i državnih savetnika. Odbor je više puta zasedao i pretresao problematiku, da bi na prvoj sednici užeg odbora od 19. maja 1931. godine doneo sledeće zaključke:
Odobrenje za upotrebu grba:
Subjekti koji traže odobrenje za upotrebu grba i zastave dužni su da podnesu zahtev koji sadrži:
1) ime i prezime, odnosno podnosioca zahteva;
2) ime odgovornog lica i njegovu funkciju;
3) izričitu namenu za koju se traži pravo na upotrebu grba i/ili zastave;
4) vreme za koje se traži korišćenje grba i/ili zastave;
5) grafički prikaz načina i mesta upotrebe, kao i pratećeg sadržaja uz grb i/ili zastavu;
6) naslov, podnaslov ili prateći tekst uz koji će se aplicirati grb i/ili zastava;
7) ako je u pitanju komercijalizacija: tiraž proizvoda, mesto i način prodaje;
8) druge podatke po zahtevu organa uprave nadležnog za davanje odobrenja.
Dani Beograda
Skupština grada Beograda je 26. decembra 2002. odlučila da se period između dva značajna događaja u istoriji našega grada ‒ od 16. do 19. aprila ‒ obeležava kao „Dani Beograda”. Slovensko ime Beograd prvi put je pomenuto 16. aprila 878. u jednom pisanom dokumentu ‒ pismu pape Jovana VIII bugarskom knezu Borisu, a 19. aprila 1867. godine konačno je ‒ pošto je poslednji turski komandant Ali Riza-paša simbolično predao ključeve Knezu Mihailu na Kalemegdanu ‒ prestala gotovo troipovekovna okupacija i Beograd je ponovo postao srpski grad.
Beograd je u svojoj dugoj i burnoj istoriji često menjao i imena i gospodare. Od trećeg veka, kada je keltsko pleme Skordisci na ušću Save u Dunav osnovalo utvrđenje Singidunum, grad na „raskšću svetova” osvajali su Vizantinci, Gepidi, Sarmati, Istočni Goti, Sloveni, Avari, Franci, Bugari, Mađari, Turci, Austrijanci, Nemci... Svaki od gospodara davao mu je i svoje ime: Singedon, Nandor, Fehervar, Nandor Alba, Alba Graeca, Griechisch Weissenburg, Alba Bulgarica, Taurunum, pa do nesuđenog imena Prinz Eugenburg, koje su mu namenili Nemci 1941. godine. Međutim, najduže traje njegovo slovensko ime ‒ Beograd. Britanska enciklopedija gradova beleži da je to grad oko koga je vođeno najviše bitaka, ali i grad sa najviše simboličnih imena: Breg borbe i slave, Breg za razmišljanje, Kuća ratova, Misir Rumelije, Kuća slobode, Vrata Istoka ‒ kapija Zapada...
Najduže je Beograd bio pod vlašću Turaka: od 1521. do 19. aprila 1867. godine. „Ferman o predaji grada ‒ zapisano je u Istoriji Beograda ‒ svečano je obnarodovan na Kalemegdanu u prisustvu srpskih velikodostojnika, predstavnika velikih sila, srpske i turske vojske i celokupnog beogradskog građanstva. To je bio najsvečaniji dan za Beograd. Varoš je bila okićena cvećem i zastavama, a pred sadašnjim pozorištem, na Terazijama, u Savamali i na drugim mestima bile su podignute trijumfalne kapije. Pošto je pročitan ferman, Knez je projahao između srpske i turske vojske i otišao u grad, gde mu je zapovednik beogradske tvrđave Ali Riza-paša na simboličan način predao ključeve srpskih gradova (pored Beograda, uručeni su mu i ključevi Užica, Šapca, Smedereva, Kladova i Soko Grada). Na beogradskoj tvrđavi pored turske istaknuta je bila i srpska zastava, a turskog stražara zamenio je srpski. Poslednji odred turske posade napustio je tvrđavu i Beograd 24. aprila 1867. godine, a sutradan iz Beograda je otišao i poslednji turski komandant ‒ Ali Riza-paša. Devet godina kasnije, 1876. godine, sa beogradske tvrđave skinut je i poslednji simbol nekadašnje okupacije ‒ turska zastava.”
Nagrade grada Beograda
Dobitnici Nagrade grada Beograda
Grad Beograd ustanovio je Nagradu grada Beograda koja se dodeljuje za delo koje predstavlja najvrednije dostigniće u Beogradu u oblastima: umetnost, nauka, medicina, arhitektura i urbanizam, novinarstvo, obrazovanje i sport.
Nagrada se dodeljuje za delo koje je postalo dostupno javnosti prvi put na teritoriji grada Beograda u periodu od 1. januara do 31. decembra godine koja prethodi godini u kojoj se nagrada dodeljuje.
Nagrada grada Beograda dodeljuje se svake godine povodom proslave svečanosti grada Beograda – Dani Beograda od 16. do 19. aprila.
Klima
Klima Beograda je umereno kontinentalna, sa četiri godišnja doba. Jesen je duža od proleća, sa dužim sunčanim i toplim periodima tzv. miholjsko leto. Zima nije tako oštra, u proseku ima 21 dan sa temperaturom ispod nule. Januar je najhladniji sa prosečnom temperaturom 0,10 °C. Proleće je kratko i kišovito. Leto naglo dolazi.
Prosečna godišnja temperatura vazduha je 11,70 °C. Najtopliji mesec je jul (22,10 °C). Najniža temperatura izmerena je u Beogradu 10. januara 1893. godine (-26,20 °C), a najviša 12. avgusta 1921. godine i 9. septembra 1946. godine (41,80 °C). Od 1888. do 1995. godine registrovano je samo šest dana sa temperaturom iznad 40 °C. Broj dana sa temperaturom višom od 30 °C, tzv. tropskih dana, u proseku je 31, a letnjih dana sa temperaturom višom od 25 °C je 95 u godini.
Karakteristika beogradske klime je i košava, jugoistočni i istočni vetar, koji donosi vedro i suvo vreme. Najčešće duva u jesen i zimu, u intervalima od 2 do 3 dana. Prosečna brzina košave je 25‒43 km/h, a u pojedinim udarima može dostići brzinu do 130 km/h. Košava je najveći prečišćivač vazduha Beograda.
Na Beograd i okolinu godišnje padne prosečno 669,5 mm padavina. Najveću količinu padavina imaju maj i jun. Prosečno trajanje sunčevih zraka je 2.096 sati. Najveća insolacija (oko 10 časova dnevno) je u julu i avgustu, dok je najveća oblačnost u decembru i januaru, kada sunce sija u proseku 2 do 2,3 sata dnevno. Prosečan broj dana sa padanjem snega je 27, dužina zadržavanja snežnog pokrivača je 30 do 44 dana, a debljina iznosi 14 do 25 cm.
Srednji atmosferski pritisak u Beogradu je 1001 mb, a srednja relativna vlažnost vazduha je 69,5%.Nazivi ulica
Odlukom Skupštine grada Beograda jednom broju ulica je vraćen stari naziv koji je važio pre dolaska komunista na vlast 1945. godine. Međutim, ponegde na uličnim tablama, kao i u komunikaciji, još mogu da se nađu stari nazivi ulica.
Ulice u Beogradu (i sa promenjenim nazivima) od 2000. godine
Odlikovanja Beograda
ORDEN LEGIJE ČASTI
Dodeljen je Beogradu 21. 12. 1920. godine. Ustanovio ga je 19. 5. 1802. Napoleon Bonaparta. Dodeljuje se u pet stepena, kao prvi orden Francuske. Orden je Gradu uručio francuski maršal i počasni vojvoda Srpske vojske Franše D’Epere. Osim Beograda, samo još dva grada izvan Francuske poseduju ovaj orden: Lijež (Belgija) i Luksemburg (Luksemburg).
RATNI KRST
Dodeljen je Beogradu 8. 10. 1925. godine. Ustanovila ga je Privremena vlada Čehoslovačke u Parizu 7. 11. 1918. godine, kao najviše odlikovanje u jednom stepenu. Dodeljivao se za hrabrost i smelost u borbi sa neprijateljem i za junačka dela u borbi za nezavisnost 1914‒1918. godine.
ORDEN KARAĐORĐEVE ZVEZDE SA MAČEVIMA
Dodeljen je Beogradu 18. 5. 1939. godine. Ustanovio ga je u četiri stepena 1. 1. 1904. godine kralj Petar I. Grupa sa mačevima za ratne zasluge uvedena je Uredbom od 20. 10. 1912. godine. Ministar vojske i mornarice, armijski general Milutin Nedić, kao izaslanik Njegovog veličanstva kralja Petra II, uručio je ovo najviše ratno odlikovanje predsedniku Beogradske opštine, gospodinu Vladi Iliću, na proslavi Spasovdana.
ORDEN NARODNOG HEROJA
Dodeljen je Beogradu 20. 10. 1974. godine. Ustanovljen je 15. 8. 1943. godine, u jednom stepenu, kao odličje za lica koja su stekla zvanje Narodnog heroja, uvedeno nešto ranije. Nacrt je izradio Đorđe Andrejević Kun, a plastično rešenje Antun Augustinčić.
Prirodne karakteristike
Najviša kota Beograda, na užem gradskom području, nalazi se na Torlaku (Voždovac), crkva Svete Trojice 303,1 m, dok najnižu kotu ima Ada Huja 70,15 m. Najvišu kotu na širem gradskom području ima planina Kosmaj (Mladenovac) sa 628 m. Za prosečnu visinu Beograda uzima se apsolutna visina Meteorološke opservatorije sa 132 m.
Područjem Beograda, Dunav protiče u dužini od 60 km, od Starih Banovaca do Grocke, a Sava u dužini od 30 km, uzvodno od Obrenovca do ušća. Dužina rečnih obala Beograda je 200 km. Na tom području se nalazi 16 rečnih ostrva, od kojih su najpoznatija Ada Ciganlija, Veliko ratno ostrvo i Gročanska ada.
Na području grada su mnogobrojne šume, od kojih su najbolje očuvane one na Kosmaju, Avali, Trešnji, Lipovička, Topčider, Obrenovački zabran i šuma Bojčin.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine, na široj teritoriji Beograda živi 1.659.440 stalnih stanovnika. Najveća opština po broju stanovnika je Novi Beograd sa 212.104 stanovnika, a najmanja je Sopot sa 20.199 stanovnika.
Prema popisu (iz 2011. godine), ukupan broj domaćinstava u Beogradu je 604.134, dok je ukupan broj stanova 739.630.
Popis stanovništva 2011. godine (grafički prikaz)
Teritorija Beograda
Područje Grada Beograda zauzima površinu od 322.268 ha (uže gradsko područje 35.996 ha) i administrativno je podeljeno na 17 gradskih opština (Čukarica, Voždovac, Vračar, Novi Beograd, Palilula, Rakovica, Savski venac, Stari grad, Zemun, Zvezdara, Barajevo, Grocka, Lazarevac, Obrenovac, Mladenovac, Sopot, Surčin).
Najveća beogradska opština je Palilula (44.661 ha), a najmanja Vračar (292 ha).
Preuzeto sa :
